Welke dier- en plantensoorten worden met uitsterving bedreigd? Hoe hoog is het risico dat een soort uitsterft en wat zijn de bedreigingen? Dat zijn vragen waar de IUCN Rode Lijst een antwoord op geeft.

De IUCN Rode Lijst van bedreigde soorten wordt jaarlijks opgesteld door IUCN met medewerking van duizenden soortendeskundigen wereldwijd. Het risico dat een soort uitsterft en de ernst van de bedreiging wordt vastgesteld aan de hand van een aantal criteria: de snelheid waarmee een soort achteruit gaat, de zeldzaamheid van de soort, en de verspreiding van de soort (grootte van het leefgebied en mate van versnippering).

Doel en gebruik van de Rode Lijst
De Rode Lijst is de meest uitgebreide en meest gebruikte informatiebron over de status van dier- en plantensoorten wereldwijd. De Rode Lijst geeft aan welke soorten het meest behoefte hebben aan bescherming en is daarmee een belangrijk instrument bij het vaststellen van beschermingsprioriteiten en het ontwikkelen van nationaal en internationaal natuurbeleid. Het is een goede indicator, een soort AEX-index, voor de biodiversiteit – de verscheidenheid van al het leven op aarde. Ook stimuleert de Rode Lijst actie om soorten en ecosystemen te beschermen en verstrekt het informatie voor internationale natuurverdragen, zoals het Biodiversiteitsverdrag (CBD) en het CITES-verdrag inzake de internationale handel in bedreigde soorten.

Aantal bedreigde soorten blijft toenemen
De laatste jaren worden steeds meer planten- en diersoorten met uitsterven bedreigd. De belangrijkste oorzaak is het gedrag van de mens, die de natuurlijke leefomgeving beïnvloedt door ontbossing en bebouwing, vervuiling, jacht en de uitstoot van CO2. De Rode Lijst van 2008 evalueerde 44.838 soorten en daarvan zijn er 16.928 met uitsterven bedreigd, bijna 40%. Een nieuwe uitgebreide studie laat zien dat momenteel één op de vijf zoogdieren met uitsterven wordt bedreigd, en voor primaten is dat zelfs bijna de helft. Ook andere groepen als amfibieën (30%), vissen (37%) reptielen (31%) en vaatplanten (35%) hebben het zwaar te verduren.

Rode Lijst helpt bij het beschermen van soorten en natuur
Er zijn gelukkig ook lichtpuntjes die duidelijk maken hoe de Rode Lijst een bijdrage levert aan natuurbescherming. De Rode Lijst van 2008 laat zien dat 5% van de zoogdieren zich herstelt. Dankzij succesvolle herintroducties in Mongolië is het Przewalskipaard hersteld van ‘uitgestorven in het wild’ in 2006 naar ‘ernstig bedreigd’ in 2008. Ook gaat het nu beter met de Afrikaanse olifant, vooral dankzij inspanningen om stroperij en de handel in ivoor terug te dringen. Door de aandacht te vestigen op soorten, komt er ook meer aandacht voor de natuurlijke ecosystemen waarin deze soorten leven. Als soorten met gerichte maatregelen worden beschermd, zal dit uiteindelijk ook bijdragen aan het instandhouden van gezonde ecosystemen.

Nederlandse Rode Lijsten
Naast de internationale, wereldwijde Rode Lijst worden er ook regionale en nationale Rode Lijsten opgesteld. Deze geven informatie over de status van soorten per regio of land. Zo zijn er in Nederland voor 18 soortgroepen Rode Lijsten opgesteld, die aangeven welke soorten er bedreigd zijn in Nederland. Als een soort in Nederland bedreigd is, hoeft dat niet in heel Europa of wereldwijd het geval te zijn.

Wat doet IUCN NL?
IUCN NL heeft een Nederlandstalige brochure over de Rode Lijst uitgebracht en verspreid, en brengt de Rode Lijst jaarlijks via de media onder de aandacht van politici, het bedrijfsleven en het grote publiek.

• De Rode Lijst
• Nederlandse Rode Lijsten
• Het Invasieve Soortenregister
• Brochure Rode Lijst IUCN NL
• Nederlandse Soortendatabase Ministerie van LNV